آیین نامه جدید مرخصی زندانیان

تغییرات مهم در آیین نامه جدید سازمان زندان ها در رابطه با مرخصی زندانیان

آیین نامه سازمان زندان‌ها می‌تواند در موضوعات مختلف آیین نامه‌هایی داشته باشد. مهمترین آیین نامه زندان‌ها، آئین‎نامه اجرایی سازمان زندان‌ها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور مصوب ۲۳ آذر ۱۳۸۴ رئیس قوه قضاییه است که پیشتر بدان اشاره شد، راجع به همه امور مربوط به زندان؛ از لحظه‌ای که متهم یا محکوم وارد زندان می‌شود، نوع پذیرش و طبقه‌بندی و مدت قرنطینه و… را در بر می‌گیرد. در سال ۱۳۸۹، ۱۷ ماده از مواد ۲۱۳ تا ۲۳۰ که در مورد نحوه دادن مرخصی به زندانیان، مورد اصلاح قرار گرفت.

عمده تغییرات اتفاق افتاده در مورد اعطای مرخصی عبارتند از:

 

۱. مرخصی یک امتیاز است نه حق:

در سال ۱۳۸۴ ذکر شده بود که مرخصی اعطا می‌شود. این عبارت به نحوی است که زندانی تصور می‌کند که مرخصی یک حق است اما در سال ۸۹ صراحتا ذکر شد که اعطای مرخصی حق نبود و امتیاز است، زیرا اگر حق بود همه باید آنرا داشته باشند و منحصر به افراد خاصی نخواهد بود. بطور کلی تفاوت حق و امتیاز در این است که حق عام الشمول است و هیچ گاه نمی‌توان از آن جلوگیری کرد به عنوان مثال حق خوراک و استفاده از هوای آزاد توسط زندانی یا استفاده از امکانات بهداشتی که همگی حق محسوب می‌شوند، لکن استفاده از مرخصی، امتیاز محسوب می‌شود. حقوق در آیین نامه تصریح شده‌اند نظیر حق ملاقات با خانواده و … ضمناً اشتغال در زندان هم یک امتیاز محسوب می‌شود و اصولاً باید برای اشتغال زمانی از محکومیت بگذرد و در صورت تخلف در زندان امتیاز اشتغال از بین می رود.

 

۲. هدفمندسازی مرخصی زندانیان:

مطابق آیین نامه سال ۸۴ هر فردی می‌توانست به مرخصی رود ولی در اصلاحات سال ۸۹ هر فرد برای مرخصی باید حداقل ۲۰۰ امتیاز داشته باشد. در آیین نامه، اقداماتی شمرده شد که امتیاز آور بودند نظیر شرکت در کلاس آموزشی و یا شرکت در نماز جماعت  یا فعالیت های ورزشی و غیره. امتیازات هم به گونه‌ای طراحی شده‌اند که هر فرد اعم از جوان و سالخورده امکان کسب ۲۰۰ امتیاز را خواهد داشت. از سال گذشته حد نصاب از ۲۰۰ امتیاز به ۱۰۰ امتیاز کاه پیدا کرد.

 

۳. نصاب مرخصی و خروج از زندان:

در آیین نامه سال ۸۴ برای خروج از زندان و مرخصی نصاب قائل نبود ولی در اصلاحات سال ۸۹ برای آن حد نصاب تعیین شد. بدین صورت که زندانیانی که جرایم عمدی مرتکب شده‌اند و تا ۱۵ سال حبس دارند، باید یک ششم و محکومیت به بیش از ۱۵ سال، حداقل باید ۳ سال از دوران محکومیت خود را سپری کنند تا اجازه مرخصی به آنها داده شود و زندانیان جرایم غیرعمد و مالی نیز باید حداقل ۱ ماه در زندان باشند تا اجازه مرخصی به آنها داده شود.

 

۴. محدود شدن مدت اعطای مرخصی

در سال ۸۹ مدت اعطای مرخصی محدود شد. بدین صورت که هر زندانی جرایم عمدی در هر سه ماه از دوره محکومیت خود می‌تواند از سه تا پنج روز مرخصی بهره‌مند شود و زندانیان جرایم غیرعمدی و مالی هم هر دو ماه از سه تا پنج روز مرخصی بهره‌مند می‌شود و در صورتی که مجرم سابقه‌دار باشد هر چهار ماه سه تا پنج روز مرخصی خواهد داشت. این مدت‌ها برای یک بار دیگر قابل تمدید است، مشروط بر اینکه زندانی کار خارق‌العاده‌ای را انجام دهد. معنای خارق‌العاده در قانون پیش‌بینی نشده‌است ولی مطابق رویه‌ای مجری، می‌‌توان به مواردی نظیر جلب رضایت شاکی، جلوگیری از شورش در زندان و امثالهم… به عنوان مصادیقی از آن اشاره کرد.    

                                       

مستثنی شدن از مرخصی:

به موجب اصلاحات سال ۱۳۸۹ بعضی از جرایم و محکومیت‌ها به موجب از شمول مرخصی خارج شد، از جمله این جرایم و محکومیت ها می توان به، زندانیانی که به شرارت مشهورند، محکومین به قصاص یا اعدام، قاچاق عمده مواد مخدر، سرقت مسلحانه، کیف زنی، جاسوسی علیه امنیت ملی، آدم ربایی، جرایم باندی، تجاوز به  عنف، دایر کردن مراکز فساد و فحشاء، فروش مشروبات الکلی و قاچاق اسلحه، اشاره کرد.

توجه به این نکته حائز اهمیت است که برای یک زندانی، مرخصی از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا زندانیان فقط به آزادی فکر می‌کنند و نمود اصلی و مهم آزادی هم مرخصی است. عمده فعالیت دادیاران ناظر زندان پاسخگویی به درخواست‌های مرخصی زندانیان و خانواده های آنهاست.

بخش عمده‌ی آیین‌نامه زندان، در قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲/۱۲/۴ کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس شورای اسلامی با اصلاحات و الحاقات مصوب ۱۳۹۴/۳/۲۴ در فصل اجرای احکام آمده است. علت این امر آن است، هرگاه مقررات آیین‌نامه در قانون آمده باشد، از پایداری بیشتری برخوردار بوده و به سادگی قابل تغییر نخواهد بود.

 

دستور العمل ساماندهی زندانیان و کاهش جمعیت کیفری مصوب۱۳۹۵

تنها وظیفه ای که به موجب این دستور العمل ساماندهی زندانیان و کاهش جمعیت کیفری زندان‌ها مصوب ۱۳۹۵/۶/۱۷ رئیس قوه قضاییه برای سازمان زندانها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور مقرر شد، عبارتست از اینکه سازمان مذکور با استناد به ماده ۴ دستور العمل موظف است در مقاطع سه ماهه نسبت به اعلام اسامی زندانیان تحت قرار به تفکیک استان به دادستان کل کشور اقدام نماید. دادستان کل کشور مکلف است در خصوص تعیین تکلیف وضعیت این افراد پیگیری و اقدامات لازم را در اسرع وقت انجام دهد و گزارش اقدامات انجام شده را هر سه ماه یکبار به حوزه ریاست قوه قضاییه اعلام نماید.

قاضی ناظر زندان در زندان‌های کشور می‌تواند از بسیاری از مشکلات زندان‌ها و زندانیان جلوگیری کند و طبق مصوبات اخیر رئیس قوه قضاییه، علاوه بر قاضی ناظر زندان، قضات کیفری نیز مکلفند که از زندان بازدید کنند.